Sveinn Björnsson

Sveinn Björnsson fæddist árið 1881.  Hann lauk stúdentsprófi aldamótaárið 1900 og lögfræðiprófi frá Hafnarháskóla sjö árum síðar.

Hann opnaði Málafærsluskrifstofuna það sama ár og lét um leið talsvert að sér kveða í þjóðmálum. Á þessum fyrstu áratugum aldarinnar var íslenskt samfélag að breytast hröðum skrefum úr íhaldssömu bænda- og sveitasamfélagi. Vélvæðing í sjávarútvegi og togaraútgerð skapaði stóraukið fjármagn í landinu og litla þorpið Reykjavík var að fá á sig vísi að borgarbrag, þótt í litlum mæli væri. Sveinn Björnsson lék þar umtalsvert hlutverk.

Sveinn var einn stofnenda Eimskipafélagsins árið 1914 og forstjóri þess næstu sex ár. Einnig var hann meðal stofnenda Brunabótafélags Íslands og Sjóvár.  Til gamans má geta þess að LOGOS sinnir lögfræðiþjónustu við Eimskip enn þann dag í dag. Þá er það skemmtileg tilviljun að hann var meðal helstu hvatamanna og fyrsti formaður Rauða kross Íslands, sem er nágranni LOGOS í Efstaleitinu.

Við stofnun Hæstaréttar árið 1920 var Sveinn annar af tveimur hæstaréttarlögmönnum landsins, ásamt Eggerti Claessen. Við fyrstu setningu réttarins sagði Sveinn:

„Háu dómendur! Þessi stund mun jafnan talin merkisstund í sögu íslenzku þjóðarinnar. Sú stund er æðstu dómendur í íslenzkum málum taka aftur sæti til dóma á fósturjörð vorri. Þessi atburður, sem hér á sér stað nú í dag, hlýtur að vekja fögnuð í hjörtum allra Íslendinga. Hann er einn af áþreifanlegu vottunum um að vér höfum aftur fengið fullveldi um öll vor mál.”

Þegar litið er til baka kemur á óvart hversu mikil áhrif lögmennirnir höfðu á þróun og ásjónu Hæstaréttar. í lögum um stofnun réttarins var kveðið á um það nýmæli að málflutningur skyldi vera munnlegur. Í endurminningum sínum segir Sveinn Björnsson frá því að þeir Eggert hefðu farið í sérstakan leiðangur til að kynna sér munnlegan málflutning á Norðurlöndum. Orðrétt segir Sveinn:„ Vegna þeirrar þekkingar, er við Claessen höfðum aflað okkur í ferðum okkar, - enginn dómaranna fór til útlanda í þessu skyni, - áttum við nokkurn þátt í því að móta ýmislegt varðandi málfærslufyrirkomulagið í þessum nýstofnaða rétti. Okkur tókst og að fá dómarana til þess að nota sérstakar dómarakápur í réttinum og samþykkja, að málfærslumennirnir væru einnig í sérstökum kápum. Var það hugsunin m.a. að setja á þann hátt virðulegri svip á réttinn.“ (Sveinn Björnsson, Endurminningar, bls. 112.)

Óhætt er að segja að Sveinn hafi haft mörg járn í eldinum á þessum tíma enda hann á þingi, í bæjarstjórn og í stjórnum margra félaga auk málafærslustarfa þannig að meðalvinnudagur hans var um 20 stundir, að eigin sögn. Sveinn segir að oft hafi hann verið þreyttur, og megi m.a. sjá það á mynd sem tekin var af honum og Eggerti Claessen. Myndin er hér á síðunni er tekin á þessum tíma og er óhætt að segja að annríki Sveins sjáist vel.

Þetta álag dró dilk á eftir sér og að læknisráði þáði Sveinn boð um að gerast fyrsti sendiherra Íslands, með aðsetur í Kaupmannahöfn. Framhaldið verður ekki rakið hér í smáatriðum enda þekkja það flestir. Sveinn varð sendiherra í Kaupmannahöfn til ársins 1940 þegar hann var kjörinn ríkisstjóri Íslands. Árið 1944 var hann síðan kosinn fyrsti forseti Íslands og gengdi því embætti til dauðadags árið 1952.